• Çarşamba, Eylül 20, 2017

Büyük Taarruz’da Türk Hava Kuvvetleri ve Türk pilotlarının başarıları

baris
Barış Atagün
Eylül11/ 2017

Kurtuluş Savaşı’nı sonuçlandıran Büyük Taarruz hiç şüphesiz Türk tarihinin dönüm noktasıdır. Yüzyıllardır Batı karşısında sürekli geri çekilerek toprak kaybeden Türk milleti, Mustafa Kemal önderliğinde, Batı emperyalizmini Afyon Kocatepe’de Anadolu topraklarına gömmüştür ve Türklerin sahip olduğu her şeyi kaybetse bile istiklalini asla kaybetmeyeceğini tüm dünyaya göstermiştir. Büyük Taarruz Türk milletinin bağımsızlığının nişanıdır, Cumhuriyet’e giden yolda en büyük aşamalardan biridir.
Bugüne kadar Kurtuluş Savaşı’nda Türk Ordusu’nun başarısıyla ilgili bir çok kitap yazıldı Kuvay-i Milliye’nin kurulması, ardından düzenli orduya geçiş, ve ordunun işgal kuvvetleri karşısında insan üstü başarıları hakkında ciltler dolusu kitap basıldı fakat Kurtuluş Savaşı’nda Türk Hava Kuvvetleri’nin başarısı ve kahraman Türk pilotları fazla tanınmamaktadır. Bu yazıda Kurtuluş Savaşı’nda ve özellikle Büyük Taarruz’da Türk havacılarının bilinmeyen başarılarını okuyacaksınız. İşte Kurtuluş Savaşı’nın kahraman Türk pilotları ve Türk Tayyare Bölüğü’nün imkânsızlıklarla dolu mücadelesi…buyuktaarruz1
3 yıl boyunca çekilen sıkıntılar sonucunda Türk milleti emperyalistlere büyük bir ders vermiş, artık son noktaya gelinmişti. Savaşta büyük sıkıntılarla oluşturulan Türk Hava Kuvvetleri de bu son Büyük Taarruz’da önemli rol oynayacaktı. 19 Ağustos 1922 de Tayyare Bölüğü’ne şu emir yollandı:
1. Akşehir’de bulunan Cephe Tayyare Bölüğü 20 Ağustos 1922’de dört keşif uçağını havadan Çay’da hazırlanmış olan meydana nakledilecek ve bundan sonra keşiflerini Çay’dan yapacak, diğer iki keşif uçağı Akşehir’de vazifeye hazır bulunduracaktır
2. Hazırlanmakta olan av uçakları derhal Çay’a nakledilecektir.
3. Düşman uçaklarını gören bütün birlikler vakit kaybetmeden telefon hatlarından öncelikle istifade ederek bunların miktarını uçuş istikametlerini ve yüksekliğini çaydaki Tayyare Bölüğü’ne bildireceklerdir. Orduların bu hususu emniyetle işletmeleri rica olunur.
(Türk İstiklâl Harbi, Batı Cephesi., C.II s. 7 )
Tayyare Bölüğü bu emirden sonra 20 Ağustos’ta Çay’a giderek keşif uçuşlarına başladı. Savaş öncesi düşmanın durumunun öğrenilmesi için keşif uçuşları çok büyük önem taşıyordu. Bu nedenle savaş öncesi yapılan bu keşif uçuşlarının zaferin kazanılmasındaki rolü yadsınamaz.
Büyük Taarruz’un başladığı gün iki ordunun hava kuvvetleri karşılaştırıldığında büyük bir orantısızlık göze çarpıyordu. Yunan Ordusunun 40 tanesi keşif, 10 tanesi av uçağı olmak üzere toplam 50 savaş uçağına karşın Türk Ordusu’nun 7 tanesi keşif, 3 tanesi av olmak üzere toplam 10 savaş uçağı vardı. Büyük zafer işte bu imkansızlıklarla kazanıldı.
Tüm hazırlıklar tamamlandıktan sonra 25 Ağustos 1922’de Batı cephesinden Tayyare Bölüğü’ne şu emir verildi:
“26 Ağustos sabahı ordu genel taarruza başlayacak.
26 Ağustos günü saat 06.00-08.00 arasında düşman ihtiyat gurubunun ve Afyonkarahisar’ın güney bölgesindeki düşman birliklerinin durumu tespit edilecek.
Av uçaklarını özellikle Afyonkarahisar ve batı bölgesinde uçarak düşmanın keşif faaliyetlerine mani olunacak ve saat 10.00 da aynı görev tekrar edilecek.”
(ATASE Arşivi, Kls. 1579, D. 9 )
26 Ağustos sabahı hava bulutlu olmasına rağmen, Türk uçakları Altıntaş, Döğer ve Afyon bölgelerinde keşif uçuklarıbuyuktaarruz2 gerçekleştirdi. Ayrıca bazı önemli hedefler bombalandı. Av uçakları da gün içinde 4 kez Yunan uçaklarıyla karşılaştı.
Girişilen hava çatışmalarının 3 tanesinde Yunan uçakları geri çekilmeye mecbur bırakıldı 1 tanesinde ise Yüzbaşı Fazıl komutasındaki Türk uçağı tarafından, Afyon’un Hasanbeli kasabasında düşürüldü
27 Ağustos’ta Batı cephesinin verdiği emirle keşif uçuşu gerçekleştiren Türk uçakları Yunanlıların Afyon’un güneyi ve güneybatısındaki mevzilerin ele geçirildiğini ve düşmanın sağ kanadınn çökertildiğini tespit ettiler. Ayrıca savaşın bir an önce bitmesi için Türklerin esirlere çok iyi davrandığını ve Yunan askerlerinin teslim olmasını nasihat eden bildiriler atıldı. Bildirilerin altında esir alınan Yunan askerlerinin imzaları vardı.
28 Ağustos’ta Afyon’un ele geçirilmesinden sonra Tayyare Bölüğü’nün Çay’dan Afyon’a gitmesi emri verildi. Düzağaç bölgesinde 4 Yunan uçağının bombalı saldırısı sonucunda 23. Tümen ve Kolordu Topçu Taburu’ndan 2 asker şehit oldu, 25 asker de yaralandı.
29 Ağustos’ta cephe komutanlığı tamirhanesi, malzeme deposu ve bir grup asker Çay’da kalırken, uçaklar, uçak personeli, akaryakıt ve bir takım malzemeler Afyon’a taşındı.
30 Ağustos’ta hava bulutlu ve düşman birlikleri geri çekildiği için hava taarruzu yapılmadı.
31 Ağustos’ta Eskişehir ve Uşak’a yollanan keşif uçaklarının yolladığı raporda şunlar yazılıydı:
“Eskişehir Bölgesi sisli, Kızıltaş Deresi ve dağları tamamen bulutlu olduğundan iyi bir gözetleme yapılamadı.
Döğer- Seyitgazi Eskişehir yollarında bir faaliyet görülmedi.
Banaz İstasyonu ile Kapaklar İstasyonu arasında batıya yürüyen iki tümen kadar bir kuvvet görüldü.
Bu kuvvetin karışık sınıflardan bir çok kollar halinde demir yolu kenarından yürüyorlardı ve kolbaşının Kapaklar İstasyonu ’nu geçtiler.
Demiryolu bekleme binası kuzeyinde ve doğu sırtlarında iki alay kadar süvarinin dağınık bir durumda görüldü.
Uşak ’ta tren faaliyeti olmadığı gibi vagon ve makine de bulunmadı Banaz’dayalnız bir tren görüldü.”
(ATASE Arşivi, No:4/4557, Kls. 1902, D. 92, Fihrist 34-1)
1 Eylül’de havanın düzelmesiyle beraber 13 keşif uçuşu gerçekleştirildi. Yapılan keşif uçuşlarının verdiği bilgilere göre Yunan Ordusunun hali haraptı. Keşif uçuşlarının tespit ettiği bilgiler şöyledir:
“Uşak ve Eskişehir yanmaktadır. Uşak’tan batıya doğru Yunan Ordusu dağınık bir şekilde ilerlemektedir. Uşak’ın doğusu tamamen ele geçirilmiştir. Bir yürüyüş kolunun sabah 6:30’da Karakuyu İstasyonu’na yaklaşmaktadır. Yangın dumanlarından Eskişehir’de hiç bir şey görülememektedir. Bozhöyük’te 3 lokomotif ile 150 kadar vagon ve erler görülmüştür.”
(Türk İstiklal Harbi, Batı Cephesi, C.II, s. 41)
2 Eylül’de yapılan keşif uçuşlarında İnönü’nün doğusunda ve güney tepelerinde süvari alayları görüldü. Çukurhisar’dan İnönü’ye bir taburun yaklaştığı, Çukurhisar’ın 10 km güneyinde demiryolu üzerinden iki tümenin İnönü’ye doğru yürüdüğü tespit edildi. Türk birlikleri yavaş yavaş Eskişehir’e yaklaşıyordu.
3 Eylül günü, Türk savaş uçakları cephe komutanlığının emriyle düşmanın geri çekilişini izledi.
4 Eylül’de Afyon meydanından kalkan 3 av ve 5 keşif uçağı Uşak meydanına indi. Yalnız Tayyare bölüğünün ikmal hizmetlerine bakan görevliler Uşak’a gelemediğinden Uşak meydanındaki uçaklar görev yapamıyorlardı. Uçakların uçabilmesi için gerekli olan yakıt 24 saatlik zor bir yolculuktan sonra Afyon’dan Uşak’a ulaştırıldı. Çünkü kara taşıtları çok eski ve bakımsız olduğu için nakil işlemlerinde güçlük çekiliyordu.
5 Eylül’de keşif uçuşu için havalanan uçak motor arızası yüzünden Salihli-Alaşehir arasında bir mevkide mecburi iniş yaptı.
6-7 Eylül tarihleri arasında herhangi bir uçuş yapılmadı. 8 Eylül’de bölüğün Salihli’ye nakledilmesine karar verildi. 9 Eylül’de İzmir’e Türk Ordusu girdi ve ertesi gün keşif uçuşu yapılmadı.
11 Eylül’de düşürülen ama ağır hasar görmeyen 1 Yunan keşif uçağıyla 2 av uçağı Salihli’ye getirildi. 13 Eylül’de uçaklarbuyuktaarruz3 Salihli’den İzmir’e uçurulmak istense de arıza yüzünden Salihli’ye mecburi iniş yapıldı. 14 Eylül’de gerçekleşen uçuşta 2 Türk uçağı İzmir’in yakınlarına ve sadece 1 uçağımız İzmir’e iniş yaptı.
Büyük Taarruz’un zaferle sonuçlanmasından sonra Kuvay-i Havaiye Müfettişliği, savaş boyunca Tayyare bölüğünün başarılarıyla ilgili 23 Eylül’de rapor hazırlamıştır. Müfettişliğin Tayyare bölüğü hakkında yazdığı rapor şöyledir:
“1. Yeni gelen ve makineli tüfekleri takılan spat uçakları 25-26 Ağustos 1922 günlerinde hava üstünlüğü sağlamıştır. Düşman keşif uçakları keşfe devam edemediğinden harekâtımız örtülü kalmış ve kendi uçaklarımız mükemmel şekilde keşiflerini yapmışlardır.
2. Keşif uçakları iki tarafın durumunu kusursuz olarak tespit etmiş ve umumi cephe durumu hakkında çok faydalı bilgiler vermişlerdir.
3. Keşif uçaklarının ilk düşman çekilmesi başladığı zaman Yunan Tümenlerinin Eğert Köyü ve sonrada Uşak istikametinde, kuzey gurubunun Eskişehir Bozüyük istikametinde, çekilişlerini ve bu bölgedeki birliklerimizi harekâtını tam olarak tespit etmek suretiyle cephe komutanlığına gerekli bilgiler vermiştir.
4. Çekilen düşman birliklerine tesirli bomba ve makineli tüfek taarruzları yapılmış ve özellikle çekilmenin ilk günlerinde Uşak’ta bulunan düşman kollarına ağır kayıplar verdirilmiştir.
5. Hareket sırasında av uçaklarımız bir düşman uçağını düşürmüş ikisini de inişe mecbur etmiştir.
6. Batı Cephesinde düşmandan sekiz adet uçak ve çok miktarda uçak malzemesi elde edilmiştir. Ayrıca Uşak’ta 18240 uçak bombaları ele geçirilmiştir.
7. Harekât boyunca bölüğün çeşitli sebeplerden 4 uçağı hasar görmüş 3 ’ü kısmen onarılmıştır. Bölüğün bu günkü kuvveti 16 uçak olu bunlardan iki bölük bir gurup teşkil edilmesi Cephe Komutanlığınca arz edilmiştir. Ayrıca Afyon’da 5 Konya’da 2 uçak uçuşa hazırlanmıştır.
8. Harekâtta ve özellikle uçakların ileri meydanlara intikalinde yer hizmetlerini yapabilecek nakliye ve muhabere müfrezesine ihtiyaç vardır.”
(Türk İstiklal Harbi, Deniz Cephesi ve Hava Harekâtı, Ankara 1964. . s. 191)
Osmanlı döneminde temelleri atılan Türk havacılığı, 1. Dünya Savaşı, ardından Kurtuluş Savaşı’nda bir çok imkansızlığa rağmen savaşın kazanılmasında önemli rol oynamıştır.
Büyük Taarruz öncesinde Yunan Ordusunun durumunu tespit etmek için yapılan keşif uçuşları, savaşta uygulanacak stratejide yardımcı olmuştur. Savaş sırasında gerçekleştirilen keşif uçuşları ve düşürülen Yunan uçakları Türk Ordusu’nun maneviyatını yükseltmiştir. Tüm bunlar sadece 10 uçakla yapılmıştır. Oysa Yunan Ordusunun hava gücü 50 uçaktır. Bu büyük başarı kahraman Türk havacılarının eseridir.
Cumhuriyet’in ilanından çok kısa bir süre sonra Türk Tayyare Cemiyeti’nin kurulması, Kurtuluş Savaşı’ndaki Türk havacılarının başarılarının sonucudur. İşte bu yüzden Kurtuluş Savaşı’ndan ve Büyük Taarruz’dan bahsederken imkansızlıklarla boğuşarak kurulan Türk Tayyare Bölüğü’nün başarıları asla unutulmamalıdır.


Bu yazı 14 kez okundu.

Barış Atagün
SON EKLENENLER