• Çarşamba, Eylül 20, 2017

Giresunlu Topal Osman Ağa ve Tirebolulu Binbaşı Hüseyin Avni Alparslan bolşevik mi?!

yunus
Yunus Yılmaz
Eylül11/ 2017

“Giresunlu Topal Osman Ağa ve Mim Mim Grubu ile ilişkisi” adlı yazımda, Osman Ağa’nın Mim Mim Grubu üyesi sandalcılar kethüdası Ali Osman Kahya ile bilinmeyen ilişkisini ortaya koymuştum. Mezkur yazımda ayrıca Ali Osman Kahya’nın birlikte çalıştığı komünist Hulusi’nin komünist faaliyetlerden dolayı tutuklanıp İstiklal Mahkemesi’nde yargılanması için uğraşıldığı bilgisini de vermiştim. Bu olaydan yaklaşık 1,5 yıl sonra ise Osman Ağa Komünist Hulusi adlı bu kişiyi İstanbul Gümrüğü’nde işe koymuş. Daha ilginci ise Komünist Hulusi yoldaşın, Tirebolulu Binbaşı Hüseyin Avni Alparslan’ın kuzeni olduğu bilgisidir¹.
1921 yılı başlarında İstiklal Mahkemesi’nce yargılanmaya çalışılan Hulusi yoldaşı, kurtarmak amacıyla Binbaşı Hüseyin Avni Alparslan tarafından Giresun’a davet edilmesi Ankara Hükümeti’nin nazarı dikkatini celbetmiş. Acaba Hüseyin Avni Alparslan da gizli komünist, bolşevik olabilir mi diye araştırma yapma ihtiyacı hissetmiş.topal-osman
Bunu öğrenmek için de Binbaşı Hüseyin Avni Bey’in en yakın silah arkadaşı Deli Halit [Karsıalan] Paşa’ya, 23.02.1921 tarihli ve 1800 sayılı şifreli yazı ile sorma ihtiyacı duymuşlar. Adı geçen tarihli ve sayılı yazıyı göremedik, ama bu yazıya istenilen cevabı gördük.
Deli Halit Paşa, 24.02.1921 tarihli cevap yazısında: “1- Bolşeviklik lehine memlekette hasıl olan cereyan kendiliğinden gelişmiş olup, siyasi ve içtimai bir Bolşeviklik hakkında ciddi bir tetkikat başlayıncaya, daha doğrusu Bolşeviklerin Azerbaycan’ı işgal etmelerine kadar tarafımızdan hasıl olmuştur. [o] vakte ki insaniyet[perve]r gözüken Bolşeviklerin hayatı siyasiyeleri anlaşıldı. Akabinde de komünistlere aleyhtarlık başladı. Türkçü ve tamamen milliyet per[ver] bir si[yase]ti olan Hüseyin Avni Bey’in Bolşevik olacağına ve bizden ayrılacağına ihtimal vermem. Akrabasının Komünist Fırkası’na intisabı mukaddema Anadolu’dan İstanbul’a akan cereyan neticesi ol[s]a gerektir. 2- Giresun’da ki Topal Osman dahi Bolşevikler lehinde iken yaptığım telkinat neticesi olarak sarfınazar etmiş idi. 3- Kumanda ettiğim mıntıka dahilinde Ankara Hükümeti’nin Ameline mugayir hiçbir harekete meydan vermeyeceğime katiyetle arz ederim. Kocaeli K[umandanı] Halid.” ²
Deli Halit Paşa, Hüseyin Avni Bey’in “Bolşevik olacağına ve bizden ayrılacağına ihtimal vermem” diyor. Ama “Giresun’daki Topal Osman dahi Bolşevikler lehinde iken yaptığım telkinat neticesi olarak sarfınazar (vazgeçme) etmiş idi” diyor. Şimdi bu son alıntıladığım cümleden iki mesaj çıkar. Birincisi, Binbaşı Hüseyin Avni Alparslan Bolşevikti, Bolşeviklik lehindeydi, ama benim telkinimle bu fikirden geri döndü anlamıdır ki, bu kısa bir süreliğine de olsa Bolşevik olduğunun itirafıdır. İkincisi, Hüseyin Avni Bey’in yanında Topal Osman Ağa’nın da Bolşevik olduğunun ifade edildiği anlamıdır.
Bu cümleleri yorumlamanın dışında bendenizce en önemli konulardan biri, Deli Halit Paşa’nın da ifade ettiği gibi, “Türkçü ve tamamen milliyetperver bir siyaseti olan Hüseyin Avni Bey’in Bolşevik olabileceğine ihtimal” verilerek bu sorunun cevabının aranmasıdır. Türkçü birinin neden aynı zamanda komünist olabileceği insanın aklına gelir ki?! Bilmiş, uyanık, sağcı, liberal, şeriatçı, muhafazakar, antikomünist bir kişi bugün olduğu gibi çıkıp da; hem Türkçü, milliyetçi; hem de solcu, sosyalist olunamaz gibisinden salakça, çocukça bir söz söylememiş, örneğin 1920’li yıllarda!
Demek ki Ankara’nın elinde Hüseyin Avni Bey’in daha öncesinden Bolşevik olabileceğine dair bazı eylem ve sözlerine ait bilgiler var ki, bu bilgi doğrultusunda araştırma yapıyor, soruşturuyor. Ordudaki birçok Türkçü, milliyetçi subay hakkında acaba Bolşevik midir diye sorgulanmazken, Hüseyin Avni Bey’in sorgulanması bile onun Türkçülüğün yanında sol bir fikre eğilim gösterdiğinin en büyük kanıtlarından biridir!
Bir diğer önemli husus da Deli Halit Paşa adı geçen cevap yazısında, Topal Osman Ağa ve Tirebolulu Binbaşı Hüseyin Avni Alparslan hakkında doğru bilgi veriyor veyahut vermiyor hakkında yorumumdan önce şu soruyu sormamız gerekir, neden Orduda bir başka askere sorulmadı da, Deli Halit Paşa’ya soruldu sorusunun cevabını vermemiz gerekir.
“Giresunlu Topal Osman Ağa ve Karadeniz’de Bolşevik Hareketler” adlı yazımda Deli Halit Paşa ile Hüseyin Avni Bey’in 1. Dünya Savaşı’nda Kafkas Cephesi’nde birlikte savaştıklarını, Halit Paşa’nın “Kılıçarslan”, Hüseyin Avni Bey’in ise “Alparslan” gibi Türkçü unvanlar aldığını yazmıştım.³
Türkçülük tarihi üzerinde çalışanlar bilir ki bu tarz Türkçü lakap veya unvanı soy isim gibi kullanmak Türk milliyetçilerine mahsus bir şeydir. Örneğin Türkçülüğün esaslarını yazan Ziya Bey’in Gökalp unvanını soy isim alması gibi.
Bu veri de gösteriyor ki Hüseyin Avni Bey gibi, Deli Halit Paşa da Türkçü, milliyetçi siyaset güden bir kişidir. Bu fikirlerine rağmen 1. Dünya Savaşı sonunda Osmanlı Türk Devleti’nin yenilmesi, devleti kurtarma adına başka fikir akımlarından da yaralanmaya itmiştir. İşte o fikir de İngiliz emperyalizmine ve onun yerli işbirlikçisi Ermeni milliyetçilerine karşın Türkçülüğün yanında Bolşeviklik fikrini de benimsemelerine neden oldu.
Bunu ben iddia etmiyorum kendisi de söylüyor. Ankara’ya yazdığı yazıda “…siyasi ve içtimai bir Bolşeviklik hakkında ciddi bir tetkikatın başlayıncaya…kadar tarafımızdan hasıl olmuştur” diyor. Yani Bolşeviklik hakkında ciddi bir tetkikatı ilk ben yaptım diyor. O zaman sormak gerekmez mi, Türk Ordusu içinde bunca subay varken Bolşevikliği tetkik etmek neden Deli Halit Paşa’ya düşmüştür. Cevabı aslında çok basit, herkes gibi o da Bolşevik fikrin rüzgarına kapılmıştır.
İşte bu nedenden dolayı Deli Halit Paşa 1918 sonu 1919 yılı başında kurulan Kars Milli Şura adlı sosyal demokrat fikri esas alan bir devletin askeri gücünün başında bulunmuştur. Yine başında Azeri Komünisti Talipzade Yusuf Ziya’nın bulunduğu Bolşevik eğilimli Oltu Şura’sının da askeri gücünün başındaydı.
Deli Halit Paşa’nın Ankara’ya yazdığı yazıda Topal Osman hakkında iddiada bulunduğu kısma gelirsek, yazıda; “Giresun’daki Topal Osman dahi Bolşeviklik lehinde iken…” diyor. Açıkçası Bolşevik diyor! Sadece burada değil bu zamana kadar Topal Osman Ağa hakkında yazılan kitap ve makalelerde ya da isminin kısmen geçtiği ve savunduğu fikir hakkında bilgi veren raporların hepsinde Bolşevik olduğu geçmektedir.4
Tekrara düşmemek için bunlardan bahsetmiyorum. Lakin ATASE arşivinde yeni elde ettiğim bazı belgelerin içinde Topal Osman’ın Bolşevik olduğu iddiasını destekleyecek yeni bilgiler mevcuttur.
1920 yılı yazında Yunan bayraklı filya adlı bir motora el konur. Topal Osman Ağa bu motoru Bolşeviklere vermek istemektedir ve aynı zamanda Bolşevik Ruslardan alacağı silah ve cephaneyi de bu motorla taşımayı düşünmektedir. Motoru Bolşeviklere verme fikri Trabzon’da bazı yetkilileri ve Erzurum’da Kazım Karabekir’i rahatsız eder. Karabekir, “Bolşeviklerin Giresun’da tevkif edilen motorla alakasını anlayamıyorum…bunun Bolşeviklere verilmesin de bir manasızlık var” diyerek isyan eder!5 Bir başka belgede ise Karabekir, “… Bolşeviklere motor vermek için nereden emir aldığı ne gibi bir lüzum gördüğü hakkında Osman ile muhaberede bulunarak neticenin iş’arını rica ederim” diyor.6
Bu şikayetler üzerine İsmet Paşa 28 Temmuz 1920 tarihli üçüncü kolordu komutanlığına yazdığı yazıda; Büyük Millet Meclisi riyasetinden izin alındığını açıkça belirtmiştir. Böylece motorun Bolşeviklere verilmesindeki itirazlara son verilmiştir.7
Lakin Topal Osman Ağa’nın Bolşeviklere bu kadar yakın olması ve Bolşeviklerden sürekli silah alması merak konusu olduğu için devamlı yazışmalara neden olmuş. Hüseyin Avni Alparslan Bey 3. Fırka Kumandanlığı vekaletine yazdığı yazıda “Bolşevikler[in]de Osman Ağa’ya pek büyük itimatları varmış…top dahi göndereceklermiş” notu bile bu yakınlığı anlatmaya, ispatlamaya yeter.8
Bu yazışmaların asıl nedeni ise Ankara Hükümeti bile Sovyet Rusya ile bu tarihlerde daha henüz bağlantı kuramamış iken ve hatta çok arzuladığı para ve silah yardımını alamamış iken, Topal Osman Ağa Bolşeviklerden silah alabilecek kadar bu bağlantıyı nasıl kurdu? Topal Osman Ağa ile Bolşevikler arasında nasıl siyasi, içtimai, ideolojik bir yakınlık vardır? Tabii tüm bu soruların cevabı olarak akıllara tek bir cevap geliyor, Bolşevik olduğu. Topal Osman Ağa’nın Bolşevik olduğu iddiasıyla Ankara’ya sürekli şikayet edildiğinden daha önceki yazılarımızda bahsetmiştik. Hatta Osman Ağa bu şikayetlere cevap bile veriyor, ama ilginçtir cevap yazılarının hiçbirinde, ben iddia edildiği gibi Bolşevik değilim demiyor.
ATASE arşivi içinde Topal Osman Ağa hakkında bulduğumuz en ilginç belge ise Ağanın kendisinin Büyük Millet MeclisiATASE-belge riyasetine 29.07.1920 tarihli yazmış olduğu yazıdır.
Yazısının başında “Ankara’dan avdet eden 14. Ordu 41. Kolordu 2. Fırka komiseri mösyö v-h-r-buyo hususi bir motor ile Tuapse’ye 5 Haziran 1920’de göndermiş idim” diyor.9
İsmini okuyamadığımız muhtemelen Bolşevik olan bir komiseri Osman Ağa yine çok erken bir tarihte Giresun üzerinden Tuapse’ye göndermiş olması bilmediğimiz bir bilgidir. Bu komiser haziranda Türkiye’den ayrılmış ise demek ki Meclis’in yeni açıldığı nisan ve mayıs aylarında Ankara’da idi. Oysa biz bu erken tarihlerde herhangi bir Bolşevik komiserin Ankara’da olduğu bilgisine de sahip değiliz. Yani anlıyoruz ki Osman Ağa’nın çok erken bir tarihte kuruduğu Bolşevik bir bağlantı ile karşı karşıyayız. Bu yazının devamında ismini okuyamadığımız kişinin: “Mumaileyhin Yunan motorunun müsaade edildiğini görünce Bolşevik komiserliğine mezkur motorun fevkalade lüzumu olup buna mukabil oradan esliha, cephane alınabilecek, bu husus da velayet derecesini söylemişti. Bunun üzerine ayrıca bir motor… Bolşevik ordusuna hediye olarak gönderildi….Bolşevik komiserliği motoru almak üzere iki makinist ile bir kılavuz” gönderdi diyor.
Acaba Osman Ağa ismini okuyamadığımız bu mösyö sayesinde mi Bolşeviklerle ilk bağlantıyı kurdu? Arşivde bulacağımız başka belgelerle belki ileride bu konuya açıklık gelecektir. Bu konuyu araştırmaya devam…
Dipnotlar:
1- TÜRKSOLU Gazetesi, Sayı: 540, 28.05.2017, s: 24-25
2- ATASE Arşivi, Kutu no: 668, Gömlek no: 45, Belge no: 1
3- TÜRKSOLU Gazetesi, Sayı: 541, 11.06.2017, s: 38-39
4- Ethem Nejat adlı eserimde ‘Topal Osman’ın Bolşevikliği’ başlığı altında Bolşeviklik iddialarının olduğu tüm kaynak kitaplar, belge- bilgiler alıntılanarak ve derlenerek yazılmıştır. Bakınız Yunus Yılmaz, Turancı Sosyalist Ethem Nejat, İleri Yayınları, 2. Baskı, İstanbul, Kasım 2014, s: 329-334
4- ATASE Arşivi, Kutu no: 910, Gömlek no: 192, Belge no: 1
5- ATASE Arşivi, Kutu no: 910, Gömlek no: 189, Belge no: 1
6- ATASE Arşivi, Kutu no: 760, Gömlek no: 140, Belge no: 1
7- ATASE Arşivi, Kutu no. 911, Gömlek no: 101, Belge no: 3
8- ATASE Arşivi, Kutu no: 760, Gömlek no: 140, Belge no: 2-3


Bu yazı 143 kez okundu.

Yunus Yılmaz
SON EKLENENLER