Bu sorunun cevabını başkalarının yorumlarında aramadan önce Atatürk’ün kendi sözlerine bakmak gerekir.
Atatürk, 1926 yılında yaptığı bir konuşmada kendisini açıkça şöyle tanımlamıştır:
“Biz doğrudan doğruya milliyetperveriz ve Türk milliyetçisiyiz.”
Bu söz, üzerinde dikkatle durulması gereken bir ifadedir. Çünkü burada Atatürk’ün milliyetçiliğini başkalarının sonradan yaptığı tanımlarla öğrenmiyoruz.
Atatürk, kendi milliyetçiliğinin adını kendisi söylüyor: Türk milliyetçiliği.
Öyleyse önümüzde çok önemli bir soru vardır: Atatürk kendisini Türk milliyetçisi olarak tanımlıyorsa, onun milliyetçiliğini Türk milliyetçiliğinden tamamen ayrı, başka bir milliyetçilik türü gibi değerlendirmek ne kadar doğrudur?
Elbette Atatürk’ün milliyetçilik anlayışının kendine özgü özellikleri vardır. Her tarihî şahsiyet, içinde bulunduğu dönemin şartları içinde değerlendirilmelidir. Fakat bir düşüncenin kendine özgü özelliklerinin bulunması, onun mutlaka yepyeni ve ayrı bir düşünce türü olduğu anlamına gelmez.
İşte “Atatürk milliyetçiliği” kavramı üzerinde düşünürken asıl mesele burada başlamaktadır.
Atatürk milliyetçiliği mi, Atatürk’ün Türk milliyetçiliği mi?
“Atatürk milliyetçiliği” Türkiye’de uzun yıllardır kullanılan bir kavramdır. Bu kavramın tarihî ve siyasî literatürde belirli bir yeri olduğu açıktır. Dolayısıyla bu ifadeyi hiçbir tarihî karşılığı yokmuş gibi görmek doğru olmaz. Fakat bir kavramın kullanılıyor olması, onun sorgulanamayacağı anlamına da gelmez.
Asıl sorulması gereken şudur:
Atatürk’ün milliyetçiliğini anlatmak için neden “Atatürk milliyetçiliği” diye ayrı bir isimlendirmeye ihtiyaç duyuyoruz? Atatürk Türk milliyetçisiyse, onun milliyetçiliğinin temel adı zaten Türk milliyetçiliği değil midir?
Egemenliğin millete ait olması, Atatürk’ün devlet anlayışının merkezindedir. “Egemenlik kayıtsız şartsız milletindir.” Bu söz, yalnızca siyasî bir slogan değildir. Bu anlayış, devletin meşruiyetini millet iradesine dayandıran temel bir düşüncedir. Atatürk için bağımsızlık da aynı derecede önemlidir. Çünkü millet olmanın en temel şartlarından biri, kendi geleceğine kendisinin karar verebilmesidir. Başka devletlerin himayesine girmek, başka milletlerin iradesine tabi olmak veya bağımsızlığını kaybetmek, millî egemenlik düşüncesiyle bağdaşmaz. Bu nedenle Atatürk’ün milliyetçiliği ile bağımsızlık düşüncesi arasında çok güçlü bir bağ vardır. Millî egemenlik ve tam bağımsızlık, Türk milletinin kendi kaderini kendi eline almasının temel şartlarıdır.
Türk Milleti devletinin adı
Bir milletin kendisini nasıl tanımladığı kadar, kurduğu devletin kendisini nasıl adlandırdığı da önemlidir.
Türkiye Cumhuriyeti’nin kuruluşuyla birlikte devletin adı açık biçimde Türkiye Cumhuriyeti olarak belirlenmiştir. Bu isim, tarihî ve siyasî bakımdan önemlidir. Çünkü Cumhuriyet’in kuruluşuyla birlikte Türk milleti, kendi egemenliğine dayanan yeni bir devlet kurmuştur.
Atatürk’ün milliyetçilik anlayışını değerlendirirken devletin bu niteliğini göz ardı etmek mümkün değildir.
Cumhuriyet, millet egemenliği üzerine kurulmuştur. Bu nedenle Atatürk’ün milliyetçilik anlayışının temelinde yalnızca geçmişe dönük bir kimlik anlayışı değil, aynı zamanda geleceğe dönük bir millî devlet ve bağımsızlık anlayışı bulunmaktadır.