Nâzım’ın şiirinde, Akdeniz’e bir kısrak başı gibi uzanan Anadolu’yu tarihte Rum Selçukluları ve Osmanlılar yönetti. Fakat Akdeniz’e uzanan kısrak başı, yalnız Anadolu değildi. Horasan’dan başlayıp İran adı verilen coğrafya da bunun devamıdır. Bu devamlılık, tarihle ve etnik kimlikle yoğrulmuştur.
Önce Partlar, Turan’dan gelerek İran’ı ve Anadolu’yu yönetti. Onlardan sonra yine Turan’dan gelen Selçuklular ve Anadolu’da ise Rum Selçukluları olarak hüküm sürdüler. Çift başlı Roma kartalı denilen Anadolu kartalı, simgeleri oldu. Fatih de İstanbul’u fethedince Rum İmparatoru olarak karşımıza çıkacaktır. Bunun batıdaki devamı ise Ortodoks dünyanın sınırlarına kadar gitmiştir. İstanbul’un bu bölgede tarihsel metropol olmasının ardındaki coğrafya sistemi 20. yy.’da yeniden öne çıktı.
Petrolün bulunması sonrası, Hazar Denizi’nden Basra Körfezi’ne ve Hürmüz Boğazı’na kadar uzanan alan da bu sistemin içine girer. Tüm imparatorluklar bu alanı hedef almıştır. Kiros, Horasan’dan Atina’ya kadar olan alanı kontrol etti. Güneyde ise Basra Körfezi ve Hürmüz Boğazı’ndan Akdeniz’e kadar egemen oldu. Selçuklu da aynı alanı kontrol etmek istedi. Yine Osmanlı da öyledir.
Bu bölgedeki merkez ise İstanbul/Konstantinopol/Asitane’dir. Bu yapı, ulusal devletle bütünleşmekten uzaktır. Bu yapıyı İslam’a ya da Hristiyanlığa dayanan tezlerle birleştirmek de mümkün değildir. Ekonominin değişmez şartı üretim, finans ve ticaret merkezi olacak bir şehir etrafında birleşecektir. Şehir devlet ruhu bunu taşımaktadır.
Türklerin İstanbul’u alması sonucu Rusya, kendisini Üçüncü Roma ilan etti. O da kartal motifini kabul etti. Fakat onu tarihten silen Altın Ordu da yine çift başlı kartalı aldı. Bu motif, Roma’nın sembolü olarak ortak birliği oluşturdu. Roma kartalı ve ondan da eski olarak Anadolu ve İran’da egemen olan Mitra güneşi, tarihsel olarak İstanbul’u bu bölgenin merkezi yapmıştır. Merkez özelliğini halen korumaktadır.
Günümüzde ise ekonomik merkezileşme, endüstrinin, finansın toplanmasıyla, çevre halklar burada amalgam haline geliyor. Bu, ekonomik determinizmdir. Dinsel ve etnik ideolojiler bunu sağlayamaz. Andre Gunder Frank’ın ortaya koyduğu beş bin yıllık dünya sisteminde İstanbul hep dünyanın merkezindedir. Bugünkü küreselleşmenin yoğunluğu ise bu merkez konumu mutlaklaştırmaktadır.
İran’dan Anadolu’ya gelen Mitracıların da, Roma’nın da, Müslümanların da hedefi, merkezi hep İstanbul’dur. İlginçtir ki İstanbul, Mekke ve Kudüs aynı doğrultuda bir dizilimdedir. Şah İsmail’in hedefi de İstanbul’dur. Hatta Şahkulu ile ayaklanan Teke Türkmenlerinin hedefi de İstanbul’u almaktır. İstanbul, Orta Asya’dan Akdeniz’e uzanan, İran ve Anadolu’yu içeren bölgenin merkezi olduğu gibi, güneydeki Basra’ya kadar olan alanın da merkezidir.
Osmanlı, ilk başta Selçukluların değil İlhanlıların bugünkü adlandırmayla vekil gücü konumundadır. İlhanlı paraları “Bitinya”da basılmıştır. Bizans prensesi, Olcayto Han’a gelin olarak gönderilmiştir.
Dünyanın üç büyük nehri Nil, Tuna ve Volga’nın merkezinde yine İstanbul vardır. Akdeniz ve Karadeniz’i kontrol eder. Bu, coğrafyanın belirleyiciliğidir. Avrupa, İstanbul’dan intikam almak istese de tarih tekrar gerçekleşecektir. İstanbul, yeniden dünya sisteminin merkezi olmaya gitmektedir. Bugün Türkiye’nin Ukrayna, Rusya ve ABD ile yapabildiği politika, İstanbul’un konumu dolayısıyladır.
Ticaret yollarının Akdeniz’den ve üç büyük ırmaktan ayrılarak İspanya ve Hollanda’ya geçmesi ve ticaretin açık denizlere kayması, bu coğrafyanın gerilemesine sebep olmuştu. Osmanlı Devleti’nin gerilemesinin temelinde de bu vardır. Avrupa ve Rusya’nın gelişmesi de bunun sonucudur. Petrol döneminde ise yine Basra bölgesinin belirleyiciliği ile İstanbul, öne çıkan bir dünya sistemi merkezi olmaya doğru hızla ilerlemektedir.
