Bir gün herkesin “büyük hedefleri” olduğu ortaya çıktı. CV’lerde vizyon, sofralarda misyon… Masaya hesap gelince ise herkes kayboldu. Çünkü gerçek hayatta değil; küçük hesapların, küçük kaçışların, küçük kurnazlıkların ülkesinde yaşıyoruz. Ve itiraf edelim: Hepimiz bu krallığın bir parçasıyız.
Sabah telefonda ülkeyi kurtarıyoruz, öğlen trafikte birbirimizi yiyoruz, akşam story’de “iyi insan” filtresi. Bir yandan “adalet” yazıyoruz, öte yandan en yakın arkadaşımızın hakkını “bana ne” diye geçiyoruz. Küçük bir torpil “asla olmaz” diyoruz; sıra bize gelince “istisna” oluyor. Küçük bir yalan “kimseye zararı yok” diye meşrulaşıyor. Böyle böyle, koca toplumun harcı, gram gram ahlâk erozyonuyla karılıyor.
Bahanelerimizin fabrikası üç vardiya çalışıyor. Çünkü küçük hesap, büyük bir mazeret ister. Düşün: Zamanında “ben farklıyım” diye başlayan çoğu cümle, akşama doğru “ben de mecburum”a dönüyor. Mecburiyet, sahtekârlığın en kalın battaniyesi.
Sosyal medyada küçük hesapların serbest piyasası kurulmuş durumda: Yardım yaparken kamera, kitap okurken kapak, üzülürken müzik… Kimin derdi trend olursa o gün “duyarlıyız”; ertesi gün başka başlık, başka duyarlılık. Gerçek iyilik sessizdir; gürültü patırtı yapan şey iyilik değil, PR’dır. Fazla net söyledim biliyorum. Ama bazen doğru cümle, nezaketsiz görünür. Hakikat incitir; filtreler değil.
Dostluğun başka bir para birimi var artık:
Etiketlenme. Birini gerçekten sevdiğimiz için değil, ekosistemimizde işimize yaradığı için tutuyoruz yanı başımızda. Telefon rehberleri “kalp” emojisiyle dolu; kalbin kendisi nerede? Küçük hesap, büyük yalnızlık doğurur. Çünkü pazarlığın bittiği gün, kalabalığın dağıldığını görürsün. İşte o gün anlarsın: “Çevre” sandığın şey aslında bir rüzgâr gülüymüş; hangi menfaat eserse oraya dönüyormuş.
Okulda kopya “ufak bir taktik”, işte rapora makyaj “satış becerisi”, siyasette tutarsızlık “strateji” diye pazarlanıyor. Bu ülkenin asıl kaynağı, petrol ya da maden değil; bahane rezervleri. Çıkardıkça bitmiyor. Ve şunu unutuyoruz: Küçük bir hile, büyük bir kurumu içten çürütür. Bir toplum, kopya çektiği sınavın ertesi günü dürüst bir gelecek bekleyemez.
“Bana dokunmayan haksızlık, haksızlık değildir.” Ta ki kapına gelene kadar. O gün “adalet” diye bağırırsın, dün sustuğun bütün susuşlar boğazına düğümlenir. Hafızan seni mahkemeye verir: “Başkası için sesini çıkaramadın, şimdi kendi sıranı bekle.”
Büyük hayaller, küçük menfaatlerle öldürülür. Bir burs hakkını gerçekten hak edene bırakmak, bir sırayı gerçekten sırayla beklemek, bir işi gerçekten işi bilenin yapmasına izin vermek… Bunlar devrim değil, normal. Ama bizim ülkede normal, radikal bir davranışa dönüştü. Çünkü küçük hesapların ekonomisinde dürüstlük, pahalı bir lüks.
Bugün kendime üç soru sordum, sen de sor:
Çıkarım olmasa yine de “evet” der miyim?
Kimse görmese yine de doğruyu yapar mıyım?
Kendi çocuğum benden öğrensin ister miyim?
Bu üç sorudan kaçan herkes, aslında kendisinden kaçıyor. Kendinden kaçan toplumlar da ilk virajda devrilir.
Hepimiz “normal” kalmaya çok çalıştık; kimseyi kırmayalım, düzen bozulmasın, dalga büyümesin. Ama fark etmedik: Normal dediğimiz şey, vicdanın mezarlığına dönüşmüş. Oraya gömdük dürüstlüğü, oraya gömdük adaleti, oraya gömdük emeği. Üstüne de çiçek diye “başarı hikâyeleri” diktik.
Viral olsun diye yazmıyorum; viral olacak kadar doğru olduğu için yazıyorum: Küçük hesap, büyük ülke kurmaz. Küçük hesap, büyük insan da yapmaz. Bugün bir karar verelim: Bahane yerine sorumluluk, görünüş yerine öz, menfaat yerine emek.
Bir ülkede milyonlarca insanın cebinde küçük hesap defteri varsa, o ülkenin geleceği muhasebe değildir; mahşerdir. Hadi defteri kapat. Büyük hayal, küçük menfaati susturduğu gün; işte o gün gerçekten başlarız.
