Tarih boyunca toplumlar çoğu zaman liderlerin tarihi şekillendirdiği düşünülmüştür. Oysa siyaset bilimi, bize bunun tam tersini söyler. Çoğu zaman liderler tarihi yaratmaz; tarih liderleri yaratır. Toplumsal şartlar, ekonomik gelişmeler, siyasal krizler ve halkın beklentileri bazı isimleri ön plana çıkarırken bazılarını ise tarihin dipnotları arasına gönderir.
Bir siyasi hareketin içinden yüzlerce, hatta binlerce siyasetçi çıkabilir. Ancak bunların yalnızca birkaçı toplumun geniş kesimlerinde karşılık bulur. Bunun sebebi yalnızca kişisel yetenekleri değildir. Asıl belirleyici olan, o kişinin ortaya çıktığı dönemin şartlarıdır.
Bugün Türkiye siyasetinde yaşanan gelişmelere bu açıdan bakıldığında ilginç bir tablo ortaya çıkmaktadır. Siyasetin doğal akışı içerisinde meydana gelen olaylar, iktidar ve muhalefet arasındaki sert rekabet, ekonomik ve sosyal tartışmalar, yeni arayışları beraberinde getirmiştir. Böyle dönemlerde toplum, kendisini temsil edeceğine inandığı yeni aktörleri daha dikkatli izlemeye başlar.
Tam da bu noktada şu tespiti yapmak gerekir:
Özgür Özel’i şartlar doğurmuştur. Siyasetin olağan akışı içinde yaşanan gelişmeler sonucunda liderliği halk tarafından kabul görmüş ve karşılık bulmuştur. Bunlar yaşanmamış olsaydı, belki de Özgür Özel tabanda bu kadar tanınıp benimsenmeyecekti. Ben bunu bir tarafgirlik duygusuyla değil, bir siyaset bilimci olarak gördüğüm tabloyu ifade etmek için söylüyorum.
Siyaset tarihinde bunun sayısız örneği vardır. Bazı liderler uzun yıllar boyunca aynı görevlerde bulunmuş ancak şartlar oluşmadığı için geniş kitlelere ulaşamamıştır. Bazıları ise kritik dönemlerde ortaya çıkarak kısa sürede toplumun dikkatini çekmiştir. Burada belirleyici olan yalnızca kişinin kendisi değil, toplumun o dönemde ne aradığıdır.
Bir liderin başarısı sadece kürsü performansıyla, hitabetiyle veya parti içindeki konumuyla açıklanamaz. Toplumun ruh halini okuyabilmesi, değişim taleplerini hissedebilmesi ve ortaya çıkan fırsatları değerlendirebilmesi gerekir. Şartlar uygun değilse en yetenekli siyasetçi bile beklenen etkiyi oluşturamaz.
Bu nedenle siyaseti yalnızca kişiler üzerinden okumak eksik bir değerlendirme olur. Asıl bakılması gereken, o kişileri öne çıkaran toplumsal zemindir. Çünkü liderler gökten düşmez; onları ortaya çıkaran ekonomik, sosyal ve siyasal şartlar vardır.
Bugün var olan hiçbir siyasi figür, içinde bulunduğu dönemin şartlarından bağımsız düşünülemez. Dün başkalarını yükselten şartlar nasıl değiştiyse, yarın bugünün aktörlerini de farklı noktalara taşıyabilir. Siyasetin değişmeyen kuralı budur.
Sonuç olarak, tarihin bize öğrettiği en önemli gerçeklerden biri şudur: Liderler toplumu etkiler; ancak liderleri ortaya çıkaran da toplumun yaşadığı şartlardır. Kişiler önemlidir, fakat onları önemli hale getiren zamanın ruhudur. Bu nedenle bazen bir insan değil, bir dönemin kendisi lider yaratır.
Ali AÇIK
Emekli akademisyen
Siyaset Bilimi uzmanı