Eski Rusların Hazarlar üzerine akın yaparak kurdukları Kiev Rus Devleti, Varegler adı veriler bir İskandinav kabilesinin yaptığı tarihsel devrimin sonucuydu. Karadeniz’in kuzeyinde kurulan bu devletin hanedanı da İskandinav Rurik hanedanıydı. Vladimir, Syatoslav gibi bir hanedandı. Suzdal ve Rostov gibi hanedanlar da bunun Rusya’daki ardıllarıydı. Bunlar 1230’da Batu Han’ın ordusuyla gelen uruklar tarafından aynı Yüzüklerin Efendisi’nde olduğu gibi tarihten silindiler.
Bundan sonra burada yeni bin etnogenez oldu. Altınordu’ya bağlı bir hanlık olarak Moskova Hanlığı gelişti. Hristiyan ve Slavca konuşan anneler ve urukların çocukları olarak gelişen yeni etnos, bugünkü Rusları oluşturdu. Bunların devleti de Altınordu’nun bürokratik düzenine göre kuruldu. Defterler, tamgalar, baskaklar (vergi toplayıcıları) ve yazıcılardan oluşan bir yapılanma tüm bölgede egemen oldu. Ordalar düzeninde, coğrafi bölgeler Sibir’de Gök Orda, Volga’da Altınordu ve Aral civarında Ak Orda olarak adlandırılmıştı. Bunlar merkezileşerek daha ileri bir devlet seviyesine geçti.
Ordalarda farklı kabilelerden birler, onlar, yüzler ve binlerden oluşan tümenler kurulmuştu. Bu Rus-Moskova Çarlığı’nın da temel örgütlenme yapısıdır. Bu Avrupa tarafından bütün Batılılaşma çabalarına karşın Rusya’nın Batılı olmadığının kanıtı olarak algılanır. Gerçekten de Rusya’da bu orda düzeni ortadan kaldırılamadı. Orda düzenindeki “han köterme” için dört ayrı uruk hanı yukarı kaldırırken bu Çarlık’ta da böyle olmuştur. Siyasi ve bürokratik kurumlar uruklar olarak işlev görmüştür. Böylece uruklarla coğrafi denge de sağlanmıştır. Fakat Batılılaşma sürecinde İskandinavlık gibi uruklar ve Tatarlık da reddedilmiş Slav ve Ortodoks olma iddiası öne sürülmüştür. Fakat bu yüzeydedir. Alt yapıda yine Altınorda vardır.
Gerçekte Lenin burjuva devlet yapısı tamamen yıkılmalı, yerine yeniden kuruluş yapılmalıdır derken tekrar Orda düzenini Bolşevikler eliyle kurmuştu. Petro’dan bugüne değişen bir şey yine de olmamıştır.
SSCB döneminde tüm halkın Sovyetik İnsan (Гомо Советикус –
Homo Sovieticus) olarak birleştirilmesi de Altınordu döneminde tüm bozkır halklarının Tatar adı altında toplanmasının izdüşümüdür. Bu da yeni bir etnosu bir orda düzeninde kurma girişimi olmuştu.
Günümüz Putin Rusya’sını ele aldığımızda yine dört uruğun han köterme mekanizmasını görüyoruz. Dört “karaçi” uruğunu şöyle saptayabiliriz:
FSB Rusya Federasyonu İç Güvenlik İstihbarat Servisi. (Rengi Kırmızı.)
GRU Rusya Federasyonu Askeri Güvenlik İstihbarat Servisi. (Rengi Yeşil.)
SVR Rusya Federasyonu Dış Güvenlik İstihbarat Servisi. (Rengi Beyaz.)
Rusya Federasyonu Güvenlik Konseyi. (Rengi Mavi.)
Bunların binalarının renkleri ordaların tuğlarının renklerine denk düşer. Bunların birbiriyle ilgisinin asgari tutulması, hana yani bugükü karşılığı olarak Putin’e karşı birleşmelerinin engellenmesidir. Halbuki Prigojin ayaklanması sırasında konsensüs sağlanamamış, ayaklanma ancak bu durum aşıldıktan sonra bastırılabilmişti.
Putin bugün Altınordu yerine Ortodoksluk’u ele alsa da yapı yine de değişmedi. Putin bu gruplar arasındaki rekabetten faydalanarak iktidarını pekiştirmektedir. Sözgelimi oligarklara karşı mücadele, iç istihbarata dayanarak kazanılabilmiştir.
Geçmişte Lenin’den başlayarak Sovyetlerin de bu uruk yapısına dayanması Sultangaliyev’in tespitleriyle uyumludur. O da sosyalizmin ancak Doğulu toplumların askeri komünal demokratik yapısının devamı olarak şekillenebilir demişti. Sovyet devriminin toplum modeli de bu “nomadic” – göçebe yapıya dayanmıştır. Lenin ve Stalin de bu doğu tezini savunmuştur.
Rusya’nın toplum ve devlet yapısı bu tarihsel verileri tartışmadan anlaşılamaz. Bu yazı, bu konuları tartışacak olanlar için de önemli bir yol gösterici niteliğinde olacaktır.
Han kötermek yani han kaldırmak, temelini Cengiz Yasası’ndan alır. Kırım Hanlığı’nda dört ana uruk; Mangıt, Şirin, Barın ve Kıpçak’tı. Bunlar hanı uzlaşarak seçerdi. Osmanlı’nın Şeriat hukukuna göre atadığı hanlar ise bu uruklar tarafından kabul edilmezdi. Bu seçim devletin siyasi yapısını belirler. Uruklardan Moskova’ya ve günümüze asıl temel budur.
