Ortadoğu, tarih boyunca yalnızca coğrafi bir bölge değil; güç mücadelelerinin, hesaplaşmaların ve büyük yanılgıların sahnesi olmuştur. Bugün İran, İsrail ve Amerika ekseninde yaşanan gerilim de aslında bu kadim oyunun yeni bir perdesinden ibaret. Ancak bu perdenin arkasında değişmeyen bir gerçek var: Enerji, özellikle petrol, hâlâ dünyanın en büyük silahıdır.
İsrail’in son dönemdeki saldırgan politikaları, bölgedeki tansiyonu her geçen gün daha da yükseltiyor. Bu tutum, sadece İran’ı değil, tüm bölgeyi bir çatışma sarmalına doğru sürüklüyor. Amerika ise her zamanki gibi sahnede hem oyuncu hem de yönetmen rolünde. Bir yandan “denge sağlayıcı” gibi görünürken, diğer yandan kendi çıkarları doğrultusunda ateşi körüklemekten geri durmuyor.
Bu denklemde en dikkat çekici noktalardan biri ise İslam dünyasının büyük ölçüde sessiz kalmasıdır. Bu sessizlik, yalnızca diplomatik bir tercih değil; aynı zamanda derin bir kırılganlığın ve dağınıklığın göstergesidir. Oysa tarih bize göstermiştir ki parçalanmış bir coğrafya, dış müdahalelere her zaman açık olur.
İran ise bu tabloda kendisini “direnen güç” olarak konumlandırıyor. Yaptırımlara, baskılara ve tehditlere rağmen geri adım atmayan bir politika izliyor. Bu direnişin ne kadar sürdürülebilir olduğu tartışılır; ancak İran’ın, bölgedeki güç dengelerini tek başına değiştirebilecek bir aktör olduğu da inkâr edilemez.
Körfez ülkelerine gelince… Belki de en büyük yanılgı burada yatıyor. Petrol zenginliğine güvenerek, Amerika’nın koruması altında kalıcı bir güvenlik şemsiyesi elde ettiklerini düşünüyorlar. Oysa tarih, büyük güçlerin dostluklarının değil, çıkarlarının kalıcı olduğunu defalarca göstermiştir. Bugün koruyan, yarın yalnız bırakabilir. Bu yüzden dışa bağımlı güvenlik anlayışı, aslında en kırılgan savunma biçimidir.
Ve işin özüne geldiğimizde: Petrol. Modern dünyanın görünmeyen ama en etkili silahı. Savaşların bahanesi, ittifakların temeli, krizlerin ana sebebi… Enerjiye sahip olanın söz sahibi olduğu bir çağda yaşıyoruz. Bu nedenle Ortadoğu’daki hiçbir gerilimi petrolden bağımsız düşünmek mümkün değil.
Sonuç olarak, bölgede yaşananlar sadece siyasi ya da askerî bir mesele değil; aynı zamanda büyük bir stratejik satranç oyunudur. İsrail’in saldırganlığı, Amerika’nın hesapları, İran’ın direnişi ve Körfez’in yanılgıları… Hepsi bu oyunun parçalarıdır.
Ancak unutulmaması gereken bir şey var: Bu oyunda en büyük bedeli her zaman halklar öder. Ve gerçek güç, ne petrolde ne de silahlarda gizlidir; asıl güç, birlik olabilen toplumların iradesindedir.
Ali AÇIK
Emekli akademisyen
Siyaset Bilimi uzmanı
